• maxkamaddaciidamada@mcqs.gov.so

Category: SAWIRRO

Posted on

Rafcaanlayaal  go’aan ay ka gaartay Maxkamadda Sare ee Ciidamada Qalabka Side

Muqdisho (Garsoor)- Xasan Geedi Cabdulle iyo Maslax Maxamuud Cali ayaa si wada jir ah loogu soo eedeeyay in ay rasaas ay rideen ay   ku dhintee    dad rayid ah oo saarnaa gaari Hoomey ah oo marayayay waddada Bacaacow ee  degmada Afgo’e, halka Cabdiraxmaan Cumar Cusmaan Yariisow uu Beledweyn  uu ku dilay Marxuum Xasan Abshir Warsame todobada bishii labaad ee sanadkan.

Xasan Geedi Cabdulle iyo Maslax Maxamuud Cali  Labadii bishii kow iyo tobneed ee sanadkii tegay ayay Maxkamadda Darajada koowaad ku xukuntay in ay bixiyaan magta Laba boqol oo halaad iyo Qarashkii ku baxay dhibanayaal dhaawac uu  ka soo gaaray rasaasta ay fureen, halka  Cabdiraxmaan Cumar Cusmaan Yariisow lagu xukumay dil toogasha ah oo ah qisaastii Marxuum  Xasan Abshir Warsame  26-ka bishii sideedaad ee sanadkan ah.

Wixii xilligaas ka dambeeyay ayuu Yariisow isaga soo baxsaday halka uu dilka ka geystay ee aheyd degmada Beledweyn ee  xarunta gobalka Hiiraan, isagoo soo  gaaray  magaalada Muqdisho.

07/07/2018 ayuu isku dayay in u iska diiwaan  geliyo dugsiga tababarka Boliiska ee Jeneraal Kaahiye xilligaasi uu ku dadaalayay badalka magiciisa iyo ku biiristiisa balse ciidamada boliiska oo haayay xogta Yariisow ayaa gacanta ku soo dhigay iyagoo ku wareejiyay xafiiska xeer ilaalinta Ciidamada Qalabka Sida.

Cabdiraxmaan Cumar Cismaan (Yariisow) ayaa ka tirsanaa Ciidamada Xoogga dalka gaar ahaan  qeybta 27-aad  ee ka howlgasha deeganada maamulka Hirshabelle.

10k- bishii tobanaad ee sanadkan ayay Maxkamadda Sare ee Ciidamada Qalabka Side  muddeysay waqtiga dacwad qaadista labada Kiis, waxaana sedax  cisha kadib loo ballamay in loo fariista Maxkamadeynta Sedaxda  eedeysane ee rafcaan ka soo qaatay Xukunkii Maxkamadda Darajada Koowaad.

Dood dheer oo u dhaxeysay dhinacyada Xeer Ilaalinta Ciidamada Qalabka Side iyo Qareenada difaacayay eedeysanayaasha oo qaadatay Subaxnimadii Sabtida ilaa Duhuradii ayay dhageysatay Maxkamadda Sare ee Ciidamada 13/10/2018, waxa ayna dhinac kasta u bandhigeen Garsoorayaasha hadba qodobada ay cuskanayaan difaacca iyo eedeynta eedeysanayaasha.

Xeer Ilaalinta ayaa si wada jir ah labada kiis ugu dooday in ay ahaayeen kuwa ku tala gal ah, waxa ayna Maxkamadda weydiisteen in dil toogasha lagu xukumo sida uu ka sheegay fadhiga Maxkamadda Dhamme Muumin Xuseen Cabdullaahi ku xigeenKa Xeer ilaaliyaha  Ciidamada Qalabka Side.

Qareenada u dooday  eedeysanayaasha ayaa iyagana ku dooday in Xasan Geedi Cabdulle iyo Maslax Maxamuud Cali ay ku guda jireen  howlo shaqo oo amni xaqiijin ah, waxa ay weydiisteen garsoorka in loo naxariisto  halka Cabdiraxmaan Cumar Cusmaan Yariisow oo isaga qirtay dambigiisa loo fududeeyo xukunka oo  dhammaan eedeysanayaasha si wada jir ah looga qaado diyo.

Garsoorayaasha ayaa ugu dambeyn  go’aan ku gaaray in Xasan Geedi Cabdulle iyo Maslax Maxamuud Cali lagu  raaco  xukunkii Maxkamadda Darajada koowaad ee ahaa bixinta laba boqol ee halaad ee labada Marxuum  iyo  qarashka ku baxay sedax dhibane ee uu dhaawaca soo  gaaray, waxa ay sidoo kale Maxkamadda ku xukuntay dil toogasha ah Cabdiraxmaan Cumar Cusmaan Yariisow oo ah qisaaasta Marxuum Xasan Abshir Warsame, Sida uu  u sheegay dhammaan dhinacyada ka qeyb  galayay fadhiga dacwadda Sareeye guuto Liibaan Cali Yarow guddoomiyaha Maxkamadda Saree ee Ciidamada Qalabka Side.

Posted on

Wardoonayaal ka tirsan Alshabaab oo la xukumay.

Muqdisho (Garsoor)- Maxamed Cabdi Salaad Nuur  iyo Gacal Maxamed Cali Maxamed ayaa loo heystaa in ay ka wada tirsan yihiin maleeshiyada Alshabaab gaar ahaan kooxda ay ugu yeeraan Amniyaadka, waxaana ciidamada amniga ka soo kala qabteen degmooyinka Cabdiczaziiz iyo Wartanabadda.

Eedeysanaha koowaa ayaa Alshabaab kaga biiray gobalka Shabeelaha Dhexe sanadii 2015 gaar ahaan halka loo yaqaano Gamboole, waxa uu tababar seddax bil ah ku soo qaatay xero ku taalo duleedka Gamboole halkaasi uu ku bartay isticmaalka hubka fudud iyo tuurista bam gacmeedka (F1).

Intii uu joogay Shabeelah Dhexe ayuu ku fashilmay isku dayo dhowr ah oo loo diray balse waxaa loo soo bedelay  magaalada Muqdisho, waxaana loo diray shaqa kale oo ku saabsan indha-indheynta goobaha dadka isugu yimaadaan ee ku dhirirsan xeebta Liido  ee  magaalada Muqdisho.

Waxa uu sidoo kale hordhac sahmin u ahaa weeraro  ismiidaamin ah oo badi fashil ku dhamaaday kuwaasi oo ay ciidamada amniga fashiliyaan sida kuwa lagu doonayay in lagu galo gudaha Madaxtooyada.

Eedeysanaha ayaa sidoo kale qiray in uu aqoon u leeyahay eedeysanaha labaad Gacal Maxamed Cali Maxamed  oo ay ka wada tirsanaayeen maleeshiyada Alshabaab, sidoo kale ay kawada tirsanaayeen hal koox oo ay ku sheegeen in uu horjoogahooda joogo halka loo yaqaan Sabiid,  waxa uu qiray in  ay wada degnanaan jireen degmada Kaaraan  balse Gacal uu isku qariyo shaqada tima jaraha, Maxamed Cabdi Salaad Nuur oo ah eedeysanaha koowaad ayay ciidamada amniga soo xireen  13-ka Bishii labaad (2)- ee sanadkan.

Gacal Maxamed Cali Maxamed oo ah eedeysanaha labaad ayaa iska diiday dhammaan eedaha loo jeediyay oo ay kamid ahaayeen in uu magaalada ku soo dhaweeyay eedeysanaha koowaad  ayna wada deganaayeen hal guri  sidoo kale ay  lahaayeen hal horjooge oo isagana ugu war dambeysay isagoo joogay halka loo yaqaano Sabiid, Gacal ayaa gacanta  ciidamada amniga soo galay sidaad iyo tobanka (18) bishii Afaraad (4) ee sanadkan.

Labadii (2) bishii Sideedaad ee sanadkan ayay u soo wareegtay  eedda labada eedeysane Xafiiska Xeer Ilaalinta, waxa ayna xilligaas weydiisteen Garsoorayaasha Maxkamadda Ciidamada in xabsiga lagu hayo eedeysanayaasha garsuge ahaan.

Bilowga fadhiga hore ee Maxkamadda ayaa si wada jir ah loo dhageystay eedda ay soo diyaariyeen xafiiska xeer ilaalinta iyo Qareenada difaacayay eedeysanayaasha, waxaa sidoo kale fursad loo siiyay eedeysanayaasha in ay ka hadlaan goobta maxkamadeyntooda.

Koowdii bishan aynu  ku jirno ayaa la soo gaba-gabeeyay dhageysiga qeybta labaad ee Maxkamadda.

Ugu dambeyn Maxkamadda ayaa go’aamisay in labada eedeysane lagu kala xukumo

  • Maxamed Cabdi Salaad Nuur Sideed sano (8) oo xabsi ciidan ah halka eedeysana
  • Gacal Maxamed Cali Maxamed Sedax sano (3) oo xabsi ciidan ah sida uu u sheegay dhammaan dhinacyada ka qeyb galayay dacwadda Gaashaanle Sare Xasan Cali Nuur Shuute  guddoomiyaha Maxkamadda Darajada koowaad ee Ciidamada Qalabka Sida.

Eedeysanayaasha ayaa heysta  fursad kale oo ay  ku dalban karo Rafcaan.

Posted on

Caadeystayaal ka tirsan Alshabaab oo la xukumay

Muqdisho (Garsoor)- Abuukar Cabdi  Abiikar, Cabdirisaaq Shaahid Aadan Kheyrdoon, Saleebaan Muxsin Sheekh Maxamed, Cabdi Cali Isaaq Cilmi iyo Ilyaas Ciise Sheekh Cali ayaa lagu eedeeyay in ay kawada tirsanyihiin maleeshiyada Alshabaab, sidoo kale ay kawada tirsan-yihiin Koox gaar ah  oo ay ula baxeen (jugta Culus)  taas oo  loogu tala galay in ay ku weeraraan fariisimaha Ciidama amniga ay ku leeyihiin hareeraha Muqdisho.

Abuukar Cabdi Abiikar (Fanax) oo eedeysanahaa koowaad ayaa ku biiray maleeshiyada Alshabaab 2008, Eedeysanaha ayaa tababar ku soo qaatay degmada Ceelbuur ee gobalka Galgaduud, balse reerkiisa oo aan ku qanacsaneen fikirka  gurracan ee kooxdaas ayaa ula cararay Nairobi oo uu la deganaa walaashiis hasa ahaate waxa uu go’aansaday in uu ku soo laabto Soomaaliya isaga oo aan ka bixin fikirkii kooxda Alshabaab.

Baar ismaaciil degmada Afgo’e ee gobalka Shabeelaha Hoose ayay Ciidamada Amniga ka soo qabteen, waxaana xilligaas loo gudbiyay Maxkamadda Ciidamada oo shan-sano oo xabsi ciidan ah ku riday balse 2016 oo uu dhammaday xukunka ayuu markale sii waday qorshihiisa Alshabaabnimo, waxaana ciidamada Amniga ka soo qabteen xaafada Carafaad degmada Yaaqshid markale  isaga iyo koox kale oo  xilligan ay kuwada jiraan gacanta dowladda iyagoo xukunsan.

Cabdirisaaq  Shaahid Aadan Kheyrdoon (Cagta) waxa uu  sheegay Alshabaab in uu kaga  biiray Ceelasha biyaha 2008,  ka hor waxa uu ka tirsanaa xizbulislaam, waxaa laga qabtay 2013 agagaarka soona (k) xilligaas ayay ciidamada baarista u soo gudbiyeen Xafiska Xeer Ilaalinta Ciidamada Qalabka Sida,  shan sano xabsi ciidan ah ayay  ku xukuntay Maxkamadda Ciidadamada Qalabka Side, 2017 bishii labaad ayuu dhameystay Xukunkiisa balse Markale ayuu go’aansaday in uu kasii mid ahaado Alshabaab, waxaana lala qabtay Eedeysanayaasha kale ee iyana la xukumay.

Saleebaan Muxsin Sheekh Maxamed 2009 ayuu ku biiray Alshabaab, waxa uu soo dhameystay laba sano oo xabsi ciidan ah, intaas kedib waxa uu  u baxay  Sacuud Carabiya  uu  ku soo bartay Xirfadda Korontada balse mardambe uu soo laabtay ayuu halkiisa kasii waday shaqada kooxda Alshabaab oo ay  isku shabakad noqdeen eedeysanayaasha laga soo wada qabtay Xaafadda Carafaad degmada Yaaqshiid ee gobalka Benaadir.

Hey’adaha Baarista ayaa sidoo kale ku ogaaday In Saleebaan Muxsin uu  tababar marin habaabin ah ku soo qaatay deegaanka Goofgaduud ee gobalka Baay.

Cali Isaaq Cilmi iyo Ilyaas Ciise Sheekh Cali oo iyana kawada tirsan Alshabaab ayaa uga duwan eedeysanayaasha kale in ay yihiin markii ugu horreysay oo ay wajahayaan cadaaladda, waxa ay ku sheegeen xiriirka ka dhexeeya mid xaafadeed oo ay wada ciyaari jireen kubadda cagte balse eedeysane kale oo iyaga lala qabtay ayay ku sheegeen in ay ku barteen farsameynta Korontada, waxaasa  Hey’adaha baarista oo isticmaalaya habka barista casriga ay heleen cadeymo  muujinaya  in xiriir ka dhexeeyo weliba ku qotomo mid aad u dhagar badan oo farsamooyin ku hoos qariyeen, farsamooyinkaas waxaa kamid ah magacyada Nambarada ku qoran oo ay kawada xiriir jireen sida jabra, simba, Caluuq iyo Cagta.

Xafiiska Xeer Ilaalinta ayaa cadeymadaha dambiyada oo qoraal ah iyo markaatiyaal horkeenay Makxamadda Ciidamada, waxaana Sidoo kale Maxkamadda dhageystay Qareenada Eedeysanayaasha oo iyagana ku dooday in loo naxariisto Maadaama Eedeysanayaasha ay ku qasabtay kamid ahaanshiyada kooxda dhaqaale xumo iyo Handadaad ay kala kulmeen kooxda.

Iyadoo ka ambaqaadeyso Nuxurka cadeymaha iyo difaaca qareenada ayay Maxkamadda Ciidamada ku xukuntay Sideed (8)-sano oo xabsi Ciidan ah Seddaxda eedeysane ee markale ku biiray Kooxda Alshabaab Abuukar Cabdi  Abiikar, Cabdirisaaq Shaahid Aadan Kheyrdoon, Saleebaan Muxsin Sheekh Maxamed, halka labada eedeysane  ee kale , Cabdi Cali Isaaq Cilmi iyo Ilyaas Ciise Sheekh Cali  ay ku xukuntay min Shan (5)-sano oo xabsi Ciidan ah, Sida uu u sheegay Garsoor guddoomiyaha Maxkamadda Darajada koowaad ee Ciidamada Qalabka Sida G/sare Xasan Cali Nuur Shuute.

Eedeysanayaasha ayaa heysta fursad kale oo ay ku dalban karaa Rafcaan hadii aysan ku qanacsaneen xukunka Maxkamadda Darajada Koowaad.

Posted on

Rag dhac isku baheystay oo ay Maxkamadda Ciidamadu xukuntay

Muqdisho (Garsoor)- Maxkamadda Ciidamada Qalabka Sida ayaa ku xukuntay Min Shan-sano oo xabsi Ciidan ah kaddib markii ay dhac u geysteen Shirkadda Hormuud xarumaheeda ku kala yaal kaawo godey  degmada Wadajir  iyo Tree-Disha oo ah halka loo yaqaan  (KM13).

Goor hore oo maanta ah ayaa xukunka Maxkamadda waxaa ku dhawaaqay guddoomiyah Maxkamadda Darajada koowaad ee Ciidamada Qalabka Sida  Gaashaanle Sare Xasan Cali Nuur Shuute.

Halkan Hoose  ka dhageyso Codka Guddoomiyah Maxkamadda Darajada 1-aad ee Ciidamada Qalabka Sida.

 

 

Posted on

Maxkamadda Ciidamada oo xukun ku riday laba horjooge oo Daacish ah (Dahgeyso)

Muqdisho (Garsoor)- Dhowr jeer oo fadhi ayay soo martay heerarka maxkamadeynta labadan horjooge ee ka tirsanaa maleeshiyada Daacish kuwooda  dhibka ka wado Soomaaliya.

Mahad Maxa’ud Cabdi Abuu-Yaasiin   oo ah eedeysanaha  1-aad ayaa loo heystaa in uu  ku mashquulsanaa aas-aasidda  koox daacish ah kuwaasi oo ka howl-geli lahaa Koonfurta Soomaaliya, waxa uu xilligaas khilaaf kala dhexeeyay ninka ugu sareeyo daacish kuwooda jooga Soomaaliya ee Cabduqaadir Muumin

Max’ed Daa’uud Daahir Warsame ( Dr raage) ayaa  loo heystay in uu ahaa Horjoogaha Caafimaadka, waxa uu sidoo kale ahaa u qaabilsanihii xagga soo uruurinta lacagaha ay dibadda ka helaan,  waxaa  si gaar ah eeddiisa loogu muujiyay sida uu ugu gamban jiray ka ganacsiga Daawooyinka ee markiisii hore ka bilowday  Suuqa Bakaaraha.

Gaashaanle Sare Xasan Cali Nuur (Shuute) oo ah guddoomiyaha Maxkamadda Darajada koowaad ee  Ciidamada Qalabka Sida ayaa u akhriyey warbaahinta xukunka ay ka soo saareen labada horjooge ee ka tirsanaa maleeshiyada Daacish

Eedeysanaha 1-aad ee la xukumay ayaa isaga heysta dhallasha Ruushka,  magaca Abuu-Yaasiin waa wiil ay u dhashay gabar Church Nia, waxa uu sidoo kale qeyb ka mid ah noloshiisa ku soo qaatay waddanka Syria, halka Dr Raage uu ahaa madaxa caafimaadka, waxa uu sidoo kale qeyb kamid ah noloshiisa ku soo qaatay Dalka Koonfur Africa iyo ka  mid ahaanshiyaha Malleeshiyada Al-Shabaab.

HALKAN HOOSE KA DHAGEYSO CODKA GUDDOOMIYAHA MAXKAMADDA DARAJADA KOOWEED EE CIIDAMADA QALABKA SIDA.

 

 

Posted on

Horjoogayaal Daacish ah oo la maxkamadeeyay

Muqdisho (Garsoor)– Mahad Max’ud Cabdi oo magacyadiisa afgarashada yihiin  ( Abtidoon, Abuu-yaasiin) iyo Max’ed Daa’uud Daahir Warsame  oo isagana loo yaqaanno  (Dr,raage)  ayaa loo heystaa in ay ka mid ahaayeen hor-joogayaasha kooxda Daacish.

Mahad Max’ud Cabdi  ayaa isaga dadaal ugu jiray sidii uu aas-aasi lahaa koox kale oo Daacish ah  kuwaasi oo ka madax banaan kooxda Daacishta ah ee uu hugaamiyo Cabduqaadir Muumin.

Safar dheer ayuu u soo galay sidii uu soomaaliya ku soo gaari lahaa, waxa uuna heysta dhalashada Ruushka oo uu muddo ku maqnaa waddankaas, waxa uu sidoo kale ku soo qaatay qeyb ka mid ah noloshiisa waddanka Syria,  isagoo ugu dambeyn ku biiray  kooxda Daacish   uu ka mid noqday kuwa ugu sarreeyo balse mar dambe oo ay is qabteen hor-joogaha kooxda Daacish   ayuu  go’aansaday in uuu aas-aaso  koox kale, wax yaabaha gaarka ah oo ay xafiiska xeer ilaalinta soo bandhigeen waxaa ka mid ah warqad uu u qoray horjoogaha ugu sarreeyo kooxda daacish taasi uu  ku gudbinaya cabashada ay ka wadaan  horjooge Cabduqaadir muumin, wax yaabaha ku qornaa waxaa ka mid ah;-

Hugaan xumida hugaamiyaha kooxda, Qorsha la’aanta howlahooda iyo Howl-galladooda, ku baahid la’aanta dhul ballaaran sida Koonfurta Soomaaliya iyo arrimo kale.

Max’d Daa’uud Daahir Warsame  oo magiciisa afgarashada yahay  (Dr,raage)  ayaa isna lagu eedeeyay in uu ahaa madaxa maaliyadda kooxda sidoo kale  ahaa caawiye  xagga caafimaadka ah  ayaa  cadeymaha maxkamadda lala keenay waxaa ka mid ahaa Akoonada lacageed ee uu isticmaalay iyo shirakidihii uu isticmaali jiray lacagaha.

Farsoomyinka ay ka mid yihiin kala badalidda xawaaladaha, Sameynta akoonno kala duwan oo loo  sameeyay qaab-caawimaad iyo iska daba wareejinta sharikadaha in uu cadeeyo Hey’adaha uu sheeganayo shaqadooda iyo sharciyadda ay ku shaqeeyeen balse uu arrintaasi ah ka leex-leexday.

Ku xigeenka xeer ilaaliyaha Ciidamada qalabka Sida Dhamme Muumin Xuseen Cabdullaahi ayaa maxkamdda ka codsaday in la mar-siiyo ciqaab u dhiganto  qodobada ay ku soo eedeeyeen, waxa uuna Maxkamadda ka codsaday in dil-toogasha ah.

Qareenada u doodayay eedeysanayaasha  ayaa  maxkamadda ka hor sheegay  in aysan wakiiladooda   diidaneyn ka mid ahaanshiyaha kooxda Daacish balse ay ka  laabteen fikirkaas, sida mid ka mid ah qoraalkiisa cadeymaha uu ku cadeeyay hor-joogayaashan.

Guddoomiyaha Maxkamadda D, 1-aad ee Ciidamada Qalabka Sida  G/sare  Xasan Cali Nuur Shuute ayaa  soo xiray fadhiga Maxkamadda, waxa uuna u sheegay dhammaan ka qeyb-galayaasha in Maxkamadda ay go’aanka dib ka soo saari doonaan.

Horjoogeyaashan oo aan aheyn dad dhallinyaro lamarin habaabiyey ayaa doonayey in ay maskaxda dhallinyaro Soomaaliyeed   lumiyaan si ay ugu adeeggaan argagixiso aan arxan iyo aragti toona  lahayn.

Posted on

Filim-qaadihii Daacish oo ay Maxkamadda Ciidamada Xukuntay..

Muqdisho (Garsoor)- Jaamac Xuseen Xasan Nuuni oo ahaa Filim-qaadihii kooxda Daacishta Soomaaliya qala-laasaha ka waddo, sidoo kala  ahaa  mid ka mid ah kuwooda u qaabilsan kooxda qaraxyada ay  ku dhibaateeyaan  shacabka ku dhaqan goballada shabeelaha-Hoose  iyo Benaadir ayaa  maxkamadda darajada 1-aad go’aan ka soo saartay.

Maxkamadda ayaa  u cuskatay xukunkeeda qodobo  kale duwan sida Qiraalka Eedeysanaha,  Caddeymaha laga qoray markaatiyaasha, Kaamiro video uu watay eedeysanaha oo ay kuu duubnaayeen muuqaallo muujinayo ficilada kooxda, Batari, Fiilooyin iyo agab kale oo loo isticmaallo farsamada qaraxyada.

Caddeymaha muuqaal laga duubay Qarax uu aasay eedeysanaha  inta aysan qarxin ciidamada amniga ka hor , codsiga qareenada u doodayay eedeysanaha ee aheyd in loo naxariisto maadaama markii ugu horreysay ee aheyd ee uu geysto ficil nuucaas ah, waxa ay garsoorayaasha go’aamiyeen In jaamac Xuseen Xasan Nuuni uu yahay dambiile galay dambiga lagu soo eedeeyay waxa ayna Maxkamadda ku xukuntay Xabsi daa’in”- Sida uu u sheegay warbaahinta  G/sare Xasan Cali Nuur Shuute oo ah guddoomiyaha Maxkamadda Darajada 1-aad ee Ciidamada Qalabka Sida.

 

Eedeysanah ayaa  ku biiray kooxda  Daacish  kadib markii ay is qabteen kooxda Al-shabaab uu horay uga tirsanaa, waxa uuna cel-celis ahaan ku soo qaatay kooxahaasi in ka badan 5-sano.

Goballada bari ee dhulka  Puntland gaar ahaan qandalla ayuu ka soo dagaalamay balse mar dambe oo ay kooxdu u soo wakiilatay dhibaateynta shacabka ku dhaqan Shabeelaha -Hoose iyo Benaadir ayaa  waxa isaga oo ku jira dhagridda shacabka weliba ku mashquulsan qarxinta miino ay ku aaseen wada-da dhinaceeda,     waxa ay ciidamada amniga ka soo qabteen halka loo yaqaano Bood-boodka  oo ah degmada Afgo’e ee gobalka shabeelaha hoose.

Posted on

U qaabilsanihii Daacish duubista Muuqaallada iyo Qaraxyada goballada Shabeelaha-Hoose iyo Benaadir oo Maanta Maxkamadda Ciidamada ka soo muuqday.

Muqdisho (Garsoor)-Ugu horreynba waxaa loo jeediyay eedda ay soo diyaariyeen Xafiiska Xeer ilaalinta ee ka koobneyd xilliyadii  uu ku soo qaatay kooxaha argagaixisada ee Alshabaab iyo Daacish uu ka tirsanaa ilaa 2013  ka hor inta uusan soo gelin gacant Ciidamada Amniga oo lagu soo qabtay isagoo ku jiro aasidda miino meel boodka ka ah fadhi ay ku leeyihiin bar kontrool ee ah halka loo yaqaano bood-boodka ee degmada afHo’e ee gobalka shabeelaha Hoose taariikhda markey aheyd 18/04/2018.

Guddoomiayah Maxkamadda D, 1-aad  ee ciidamada qalabka sida G/sare Xasan Cali Nuur Shuute ayaa weydiiyay Jaamac  Xuseen Xasan  jiritaanka dambiyada ay soo  jeediyeen xafiiska xeer ilaalinta Ciidamada Qalabka Sida iyo in kale.

Eedeysanaha ayaa ku jawaabay in ay sax tahay ka mid ahaanshiyaha kooxaha arga-gixisada ah balse isku deygiisii ugu horreeyay la soo qabtay isagoo gacanta kula jiro dambi.

Xafiiska Xeer Ilaalinta ayaa kiiskan ku mashquulsanaa tan iyo markii la soo qabatay ilaa 17/05-16/07 ee sanadkan waxa ayna Intaas keddib xafiiska xeer ilaalinta garsorayaasha  weydiisteen in  loo ogolaado Maxkamadda  in  ay hor keeneen caddeymo ay ka mid yihiin qiraalKa  eedeysanah,  markaatiyaal ay ka mid yihiin ciidamada amniga ee  degmada afgo’e  ka soo qabtay eedeysanaha,  muuqaallo laga helay gurigiisa sida camero ay ku duubi jireen falalka argagixisada ah  oo ay kooxdu geysato iyo agab dheeraad ah sida fiilooyin batariyaal iyo qalab kale oo loo isticmaalo wax yaabaha qarxa.

Sharaxaadda  baaritaanka eedeysanaha ayaa waxa ku dheeraaday Gaashanle abuukar weli  oo ka tirsan ciidamada  amniga gaar ahaan qeybta dambi baarista, waxa uu ka sheegay fadhiga Maxkamadda in ay ku ogaadeen arrimo ay ka mid yihiin dilal uu ka geystay Boosaaso, dagaallo uu ka qeyb galay ee ka dhacay goballada  bari ee maamulka Puntland iyo arrimo kale oo la xiriira dhibaatooyinka ay geysteen kooxaha argagixisada ah.

Kabtan Muumin xuseen cabdullaahi ku xigeenka xeer ilaaliyaha guuud ee ciidamada qlabka sida  ayaa fadhiga Maxkamadda ka hor sharaxay cadeymaha la taaban karo oo isugu jiray muuqaallo iyo agab kale, waxaana daawashada muuqaaladaasi ka muuqday falal argagax leh  oo ah muuqaallo  laga dhex heley Kaamiro  lagu soo qabtay eedeysanaha.

Ku xigeenka xeer ilaaliyaha  Kabtan    Maxamed Cabduqaadir ayaa ka codsaday  Maxkamadda maadamaa eedeysanaha  muddo uu ku qanacsanaa dadinta dhigga in la mid ah inta uu geystay  ay ku fuliso Maxkamddda.

Xeer ilaaliyah guud ee ciidamada qalabaka sida G/sare  Cabdullahi Buula kamey ayaa eedda jeedinta dhankooda ah ku soo xiray in falka nuuca duubista ah ee kooxdan geysato uu yahay mashruuc uusan aheyn diin, waxa uuna maxkamadda ka cosaday in lagu fuliyo xukunnada qodobada ay ku soo eedeeyeen uu dhigayo.

Dhanka kale qareenada u doodayay eedeysanaha ayaa ku dooday in markii ugu horreysay eey u aheyd falkan uu geysto shaqsigan ay difaacayaan isla markaana la soo qabtay isagoo wax dhib ah geysan sidaas darteed ay codsadeen in loo naxariisto.

 

Guddoomiyaha  Maxkamdda darajada 1-aad ee ciidamada qlaabka sida G sare Xasan Cali Nuur Shuute ayaa soo xiray fadhiga Maxkamadda,  waxa uuna u sheegay dhamman ka qeyb galayaasha in go’aanka ay dib ka soo saari doonaan

Posted on

Maxkamadda Ciidamada oo dil toogasha ah ku  xukuntay Sarkaal  dilay  Askari.

Muqdisho (Garsoor)-Xafiiska Xeer Ilaalinta Ciidamada Qalabka Sida ayaa Maxkamadda Ciidamada hor keenay  dacwad ka dhan ah  Xidigle Xoogga Dalka Mowliid Cali Cabdi oo dil bareer ah u geystay Ex, Dable Axmed Nuur Xuseen oo ay ka wada tirsanaayeen Urur  ka tirsan Ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed.

Xeer ilaalinta ayaa soo bandhigay Cadeymihii laga qoray eedeysanaha, warqadda dhimashada marxuumka ay qolyaha caafimaadka ku cadeeyeen dhimashada, qorigii lagu dilay iyo laba askari oo goob joog u ahaa falkaasi.

Intaas kedib ayaa waxaa doodda qaatay Qareenkii difaacayay eedeysanaha, waxa uuna maxkamadda ka hor sheegay in eedeysanaha dambiga geystay uu difaacayay naftiisa isagoo qiil kaga dhigay in uu ka da’weynaa, balse ay ka xun yihiin wixii dhacay oo dil ah taa bedelkaadna ay diyaar la yihiin Diyada Marxuumka.

Garsoorayaasha Maxkamadda oo eegaya  Eedda Xeer Ilaalinta, Cadeymaha Warqadaha Dhimashada, Markaatiyaasha, Qorigii lagu dilay Marxuumka iyo Qiraalka uu ka hor cadeeyay Maxkamadda aya go’aan ku gaareen In Mowliid Cali Cabdi uu yahay dambiile galay dambiga lagu soo oogay, waxa ayna Maxkamadda Ciidamada ku xukuntay Dil-Toogasha ah  oo ah Qisaasta Ex, Dable Axmed Nuur Xuseen iyadoo sidoo kale ka xayuubisay Darjadii Ciidan uu lahaa, Sida uu u sheegay Warbaahinta Garsoor G/sare Xasan Cali Nuur Shuute oo ah Guddoomiyaha Maxkamadda D, 1-aad ee Ciidamada Qalabka Sida.

Dambiilaha dil ka geystay waxaa u furan rafcaan oo u qaadan karo Maxkamadda Sare Ee Ciidamada Qalabka Sida hadii uusan ku qancin xukunka Maxkamadda.

 

Posted on

Sooyaalka iyo isbadallada Dastuuradii ay yeelatay Jamhuuriyadda Soomaaliya (1960-2012)- Qareen, Daahir Maxamed Cali

Muqdisho (GARSOOR)-   Dastuurku  waa sharciga ugu sarreyo shuruucda dal kasta oo ay waajibtahay in dhammaan shuruucda kale  ee la sammeynayo aysan khillaafin, haddii ay khilaaftana lagu duri karo in aanay dastuuri ahayn, sidoo kale dastuurku waa kan qeexayo qaabka ay tahay in ay u dhaqmaan hay’adaha dowladdu, waa buug hagayo tallabooyinka ay tahay in ay qaadaan madaxda  qaranku isla markaana asteennayo xuquuqda muwaadiniinta iyo ajaanibta wadankaas ku nool.

Qormaddan kooban waxaan uga hadli doonaa isbadalladda iyo sooyaalka  dasaatiirta  soomaaliya laga soo bilaabo markii soomaaliya xuriyadda qaadatay ilaa maanta, sidoo kale waxaan si kooban uga hadli doonaa astaamaha dastuur kasta uu leeyahay, laga soo bilaabo dasutukii 1960 ilaa dastuurka FKMG ee maanta dhaqangalka ah.

Sida aan wada oogsoonahay dasaatiirta soomaaliya soo martay waa afar dastuuur oo kala ah:

  • Dastuurkii 1960 oo ah kii ugu horeeyay ee dalku dhigto
  • Dastuurkii 1979, oo ah dastuurkii labaad ee dalku yeesho
  • Dastuurkii soomaaliya ee 1990, oo burburkii uu dhacay asaga oo aan loo qaadin afti
  • Dastuurka federalka KMG ah ee la ansixiyay 1 August 2012, haddana ku jiro dib,ueegis (in review process) Iyo sidoo kale laba axdi qarameed oo KMG ah, oo kalana ah
  • Axdigii KMG ee Carta ee 2000
  • Axdigii KMG ee soomaaliya ee 2004.

Dastuurkii 1960, waa dastuurkii ugu horeeyay  ee soomaliya yeelato kadib xurriyadii, dastuurkaan waxaa lagu meelmariyay afti-dadwayne 20 Juun ee 1961,  wuxuuna sadhig u yahay dhammaan dhaxalka qanuunneed ee soomaaliya, ( the origin of Somali’s legal legacy)  qodobada dastuurkaan waxay ka kooban yihiin 105 qodobka .

Astaamaha dastuurka 1960

Dastuurkaan oo ahaa kii ugu horeeyay ee soomaaliya ay yeelato laguna meelmariyay afti-dadwayne wuxuu lahaa  astaamaha hoos ku xusan:

  • Dastuurkan waa kii ugu horeeyay ee lagu qeexay maba’dida gundhiga u ah dowladnimada sida, Calanka, astaanka qaranka, magaca jamhuuriyadda , dhulka qaranka, iyo WLM.
  • Wuxuu ahaa dastuur dumuquraadi ah oo damaanad qaadayo xuquuqda iyo xuriyaadka
  • Wuxuu ahaa dastuur qeexayo kala baxsanaanta ama kala saarnaanta awoodaha dowladda
  • Wuxuu ahaa dastuur damaanad qaadayo garsoor ka madaxbanaan laamaha kale ee dowladda
  • Dastuurkaani wuxuu qaatay nidaamka daadajinta awoodaha maamul ( regional autonomy system )

Dasturkaan waxaa  laalay kacaankii milatariga ahaa ee dalka ka curtay 21 October 1969, halkaas ayuuna  ku dhaqn beeelay kuna dhamaaday nidaamkii dimuquraadiga ahaa ee soomaaliya ay qaadatay.

Toban sannadood oo bilaa dastuur ah

Kadib curashadii kacaanka 21 october 1969, iyo laalidii dastuurkii dimuquraadiga ahaa wadanku wuxuu isku badalay wadan bilaa dastuur ah oo lagu maamulo dekireetooyin iyo shuruuc aan laheyn saldhig dastuuri ah , taa waxay keentay in madaxda dalku soo saaraan shuruuc iyo dekireetooyin u adeegayo rabitaankooda  maadaama uusan jirin dastuur xaddidayo, halbeegna u ah nidaamka sharci dajinta.

Tobankaa sannadood waxaa la soo saaray boqollaal  sharci oo ku saleysan nidaamkii hanti wadaaga ahaa   ee ciidamadu hogaaminayay, shuruucdaas inteeda badan waa shuruuc aan u adeegeyn xuquuqda  aadanaha iyo xurriyaadka dadwaynaha, balse waxaa loogu tala galay in ay u deegto si waafaqsan danaha madaxdii xiligaas joogtay.Ugu dambeyntii soomaaliya waxay aheyd wadan bilaa dastuur ah muddadaas 10 sannadood ah laga bilaabo curashadii kacaanka 1969  ilaa 1979.

Dastuurkii 1979

Dastuurkaan waxaa loogu talagalay in lagu xalaaleyo shuruucdii la soo saaray muddadii  10 sannadood aheyd ee wadanku ahaa bilaa dastuurka, ujeeddada ugu wayn ee dastuurkaan loo sameeyay waxay aheyd in uu u ageedo madaxdii kacaanka oo xillgaas wadanka ka talineysay .

Dastuurkaan waxaa lagu tirtiray  dhammaan astaamihii dimuquraadiyadda ee lagu qeexayay dastuukii ka horeeyay, sida ka muuqata astaamaha hoos ku xusan,Dastuurkaan wuxuu ka kooban yahay 114 qodob

Astaamaha dastuurka 1979

Astaamaha hoos ku qoran  waa astaamaha ugu muhimsan ee dastuurkii 1979:

  • Mabaadi’da gundhiga u ah jamhuuriyadda waxaa ka mid ah nidaamka hantiwadaaga oo ay hogaaminnayso dabaqadda xoogsatada ahi sida lagu sheegay dastuurka.
  • Dasturkaan wuxuu qeexayaa in Jamhuuriyadda soomaaliya ay tahay mid qaadatay nidaam ku dhisan hal xisbi oo qura, iyo in aan la ogoleyn xisbi kale.
  • Xisbiga iyo hay’adaha qaranku waa isku mid oo majiraan wax ay ku kala gesisan yihiin. Fiiri qeybta 1aad ee dartuurka qodobada ( 1-19).
  • Marka aan u nimaado xuquuqda aadanaha, xuquuqda dhaqaalaha, bulshada iyo hiddaha way ka muhimsan yihiin xuquuqda madaniga iyo siyaasadda, arintaan oo ah astaanta lagu yaqaanno dasaatiirta ay dhigtaan wadamada ku dhaqmi jiray minaadkii hantiwadaagga.  Fiiri qeybaha 2aad iyo 3aad ee dastuurka gaar ahaan qodobada  ( 20-59aad) ee dastuurka.
  • Golaha dhaxe ee xisbiga hantiwadaaga ayaa ka muhimsan kana awood badan golaha shacabka.
  • Majiro garsoor madax-banaan.

 Dastuurkii 1990

Dastuurkaan waxaa lagu daabacay nuqulkiisii ugu horreyay  faafinta Rasmiga ah ee Jamhuuriyadda diduquraadiga soomaaliya 12 october 1990, si afti dadwayne loogu qaado  hase ahaatee  burburkii ayaa dhacay ayada oo aan la hirgelin aftidii dadwaynaha.

Dastuurkan oo ka kooban  119 qodob  waxaa loogu talagay  in dib’uhagaajin lagu sameeyo hannankii dowladnimo ee  wadanku ku jiray muddadii ciidanku hogaaminayay, iyo wadanka loo sammeyo dastuur dimuquraadi ah oo ay ka muuqdaan dhammaaan tiirarka dimuquraadiyada, sida  damaanad qaadka xuquuqda iyo xuriyaadka assasiga ah, kala baxsanaanta awoodaha dowladda, ubuuridda nidaam xisbiyo badan   iyo WLM.

Astaamaha ugu muhimsan ee dastuurkan waxaa ka mid ah kuwan hoos ku qoran:

  • Dastuurkan waxaa lagu sheegay in Jamhuuriyadda soomaaliya ay qaadatay hannanka xisbiyada badan Fiiri qodobada 8aad iyo 18 aad ee Dastuurkan
  • Wuxuu damaanad qaadayaa xuquuqda aadanaha iyo xurriyaadka dadwaynaha asaga oo tixraac ka dhiganayo baaqa caalamiga ee xuquuqda aadanaha  oo ummadaha midoobay ay gudoonsadeen  10 /Aug 1948.
  • Dastuurkaan wuxuu qaatay mabda’a kala baxsanaanta ama kala soocnaanta awoodah dowladda ( principle of separation of powers)
  • Dastuurkaan wuxuu damaanad qaadayaa garsoor  ka madaxbanaan hay’adaha kale ee dowladda.
  • Wuxuu damaanad qaadayaa fidinta iyo baahinta awoodda Maamulka dalka  ( regional  autonomy and regional  self-governance)

Axddiyadii KMG

Burburkii  kadib waxaa la sameeyay isku dayo kala gedisan oo lagu doonnayo dib’udhiska qarannimadii burburtay,  sanaku markuu ahaa 2000 ayaa magaalada  Carta ee wadanka Djabuuti lagu guddonsaday Axdi qarameedka KMG, sidoo kale 2004, ayaa la qaatay axdiga federalka ee KMG , mid walbo oo laba Axdiga ka mid ah wuxuu ahaa heshiis bulsho oo loogu tala galay in la isticmaalo muddo kooban oo ah muddada wadanku ku jiro KMG.

labada axdi qarameed ma aheyn  dasaatiir laaakin waxay ahaayeen heshiiyo  bulsho oo  ku dhaqankoodu u dhigmo dastuur  mid walba mudda uu dhaqan galka ahaa.

Dastuurka federalka KMG ee 1/Aug 2012

Kadib muddo 12 sannadood ah oo lagu jiay marxalad KMG ah   laga soo bilaabo 2000 ilaa 2012, soomaaliya waxay ka baxday marxaladii KMG aheyd, waxaan  si KMG ah loo ansixiyay Dastuur KMG ah 1/Aug 2012, dastuurkan wuxuu ka koobanyahay 143 qodob iyo 15 Cutub.

15 Cutub ee dastuurkan ka kooban yahay waxay kala yihiin:

  • Cutubka 1aad oo ka hadlayo baaqa Jamhuuriyadda oo u dhigmo mabadi’ada guud ee assaaska u ah qaranimada soomaaliya
  • Cutubka 2aad oo Ku saabsan xuquuqda iyo xurriyaadka assaasiga ah
  • Cutubka 3aad wuxuu ku saabsan yahay Dhulka, Hantida iyo Deegaanka
  • Cutubka 4aad: matalaadda shacabka
  • Cutubka 5aad: Baahsanaanta awoodaha Xukumadaha, waana Cutubka ka hadlayo heerarka Dowladaha, heer federal iyo heer dowladaha xubinta ka ah dowladda federalka
  • Cutubka 6aad; Barlamaanka federalka
  • Cutubka 7aad: madaxwaynaha Jamhuuriyadda federalka soomaaliya
  • Cutubka 8aad: Laanta Fulinta
  • Cutubka 9aad: Awoodaha Garsoorka
  • Cutubka 10: guddiyada madaxbanaan
  • Cutubka 11aad: Shaqaalaha rayidka ee dowladda
  • Cutubka 12Aad: Dowladaha Xubinta ka ah Dowladda federalka
  • Cutubka 13aad: Maaliyadda guud
  • Cutubka 14aad: Nabadda iyo amniga
  • Cutubka 15aad: Qodobada  kama dambeysta ah iyo kuwa kumeel gaarka ah.

Astaamaha guud ee Dastuurkaan

Astaamaha ugu muhimsan ee dastuurkan waxaa ka mid ah kuwan hoos ku xusan:

  • Wuxuu qeexayaa in Soomaaliya ay qaadatay nidaamka federal ah oo leh laba heer dowladeed
  • Wuxuu dhiira-gelinnayaa xuquuqda aadanaha, talinta sharciga,  ku dhqanka Xeerarka Caalamiga ah, iyo Sarreynta Sharciga
  • Wuxuu damaanad qaadayaa xuquuqda iyo xurriyaadka assasiga ah.
  • Wuxuu asteynayaa baahinta awoodaha heerarka dowladaha
  • Wuxuu asaasayaa markii ugu horreysay Taariikhda soomaaliya barlamaan ka kooban laba aqal.
  • Wuxuu assasayaa markii ugu horreysay maxkamad dastuuri ah oo  gaar u ah  ka garnaqista arimaha dastuuriga ah kana baxsan nidaamka garsoorka caadiga ah
  • Wuxuu damaanad qaadayaa garsoor madax-banaan
  • Wuxuu assaasayaa guddiyo madax-banaan oo gudanayo shaqooyin muhiim ah.

Ugu dambeyntii, dhamman arrimaha aan soo tilmaamay waxay muujinnayaan kana marqaati kacayaan in Soomaaliya leedahay dhaxal qaanuuneed oo muhiim ah, gaar ahaan dhaxal dhinaca qaanuunka dastuuriga ah.

 

Waxaa Diyaariyey: Qareen, Daahir Maxamed Cali